นิวเคลียส (Nucleus)

         นิวเคลียสพบในเซลล์ประเภทยูคาริโอต มีเยื่อหุ้มชนิดยูนิตเมมเบรน 2 ชั้น โดยทั่วไปมี 1 นิวเคลียสต่อ 1 เซลล์ ยกเว้นสัตว์ชั้นต่ำเช่น พารามีเซียม เซลล์บางชนิดไม่มีนิวเคลียส เช่น เม็ดเลือดแดงของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่เจริญเต็มที่ เซลล์ของหลอดตะแกรง (sieve cell)
         หน้าที่ของนิวเคลียส
         ควบคุมการทำงานของเซลล์เกี่ยวกับการแบ่งเซลล์ และการสืบพันธุ์ของเซลล์ เพราะมีสารพันธุกรรมอยู่ที่โครโมโซม นอกจากนั้นยังควบคุมกิจกรรมต่าง ๆ ของเซลล์ ไม่ว่าจะเป็นการสร้างโปรตีนหรือการสร้าง RNA รวมทั้ง เปลี่ยนแปลงไปทำ หน้าที่อย่างหนึ่งอย่างใดโดยเฉพาะ
         ส่วนประกอบของนิวเคลียส
         1. เยื่อหุ้มนิวเคลียส (Nuclear membrane) เป็นเยื่อยูนิตเมมเบรน 2 ชั้น แต่ละชั้นหนา 75-90 อังสตรอม ชั้ีนนอกขรุขระ เพราะมีไรโบโซมเกาะอยู่ และมีทางติดต่อกับร่างแหเอนโดพลาสซึท กอลจิบอดีและไมโตคอนเดรีย เยื่อหุ้มนี้มีรูเล็ก ๆ (nuclear pore) อยู่ทั่วไปเรียกว่า แอนนูลัส (annulus) มีหน้าที่ควบคุมการแลกเปลี่ยนสารและเป็นทางผ่านของสารต่าง ๆ ระหว่าง นิวเคลียสกับไซโตพลาสซึม
          2. นิวคลียสพลาสซึม หรือคาลิโอลิมพ์ (Nucleoplasm หรือ Karyolymph) มีลักษณะคล้ายโปรโตพลาสซึม อยู่ระหว่างเยื่อหุ้มนิวเคลียสและนิวคลีโอลัส (nucleolus) ประกอบด้วย
                  2.1 โครมาติน (chromatin) ลักษณะเป็นเส้นใยเล็ก ๆ ขดกัน จะเห็นไ่ด้ชัดในขณะที่มีการแบ่งเซลล์ โดยโครมาติด จะขดหนาขึ้นเป็นเส้นแถบที่เรียกว่า โครโมโซม (chromosome) เส้นใยโครมาติดนี้จะย้อมติดสีต่างกัน โดยส่วนที่ติดสี ย้อมเข้มมากเรียกว่า เฮเทอโรโครมาติน (heterochromatin) เป็นส่วนของโครมาตินที่อัดกันแน่นมากและไม่มียีนอยู่ บริเวณนี้ มีปริมาณ DNA น้อยแต่มี RNA มาก ส่วนบริเวณที่ติดสีย้อมจาง ๆเรียกว่า ยูโครมาติน (euchromatin) เป็นบริเวณที่ โครมาตินยืดยาวออกประกอบด้วย DNA จำนวนมาก
                  2.2 นิวคลีโอลัส (Neucleolus) มีลักษณะเป็นกรานูล (granule) หนา มีขนาดใหญ่ รูปค่อนข้างกลม มักติดอยู่ กับเยื่อหุ้มนิวเคลียส จำนวนและขนาดจะแตกต่างกันในแต่ละเซลล์ บางเซลล์อาจมีนิวคลีโอลัสเพื่อรวมกับ RNA เป็น ไรโบนิวคลีโอโปรตีน (Ribonucleoprotein complex) ซึ่งเป็นองค์ประกอบของไรโบโซม
          

นิวคลีโอพอร์  (nucleo  pores) นิวคลีโอลัส (nucleolus) นิวคลีโอพลาสซึม (nucleoplasm) เยื่อหุ้มชั้นนอก (outer  membrane) เยื่อหุ้มชั้นใน (inner  membrane)